Geluid

Windturbines maken een pulserend geluid dat vooral 's nachts kan opvallen, wanneer het achtergrondgeluid laag is. Het geluid bevat ook laagfrequente componenten; die worden doorgaans minder goed tegengehouden door muren en ramen dan hogere tonen. Hoe sterk dat in een woning merkbaar is, verschilt per situatie, afstand en weersomstandigheden.

Dat een deel van de omwonenden hinder ervaart, ook wanneer aan de norm wordt voldaan, komt naar voren uit Nederlands vragenlijstonderzoek en uit metingen in enkele gebieden. Hoe vaak en hoe sterk dat optreedt verschilt per persoon en per locatie. Over de vraag welke gezondheidsgevolgen dat op langere termijn heeft, en of de normering passend is voor zeer hoge turbines, wordt nog gediscussieerd.

Amplitudemodulatie: het ritmische karakter van het geluid

Het geluid van een windturbine is niet gelijkmatig. Telkens wanneer een wiek langs de mast gaat, verandert het geluidsniveau kort. Dat regelmatig aanzwellen en afnemen heet amplitudemodulatie en wordt door omwonenden vaak beschreven als een zoevend, kloppend of brommend ritme.

Dit ritmische karakter maakt het geluid opvallender dan een constant geluid van hetzelfde niveau. Het valt vooral op wanneer het achtergrondgeluid laag is, bijvoorbeeld ’s nachts, en wanneer de weersomstandigheden de overdracht van geluid bevorderen. De gangbare geluidmaten drukken het gemiddelde niveau uit en niet dit karakter; dat is een van de redenen waarom berekende waarden en ervaren hinder uiteen kunnen lopen.

Lden en Lnight: wat de normmaten wel en niet zeggen

Omdat het jaargemiddelden zijn, kan aan de norm worden voldaan terwijl er afzonderlijke nachten zijn met duidelijk hoorbaar geluid, bijvoorbeeld bij bepaalde windrichtingen of windsnelheden. Dat verklaart deels waarom berekeningen en ervaringen uiteenlopen.

Een geluidnorm sluit ernstige hinder niet volledig uit. Lees op de pagina Gezondheid hoe RIVM en WHO de relatie tussen geluidbelasting, hinder en gezondheid duiden.

Omwonenden beschrijven vooral het brommende, ritmische karakter van het geluid en het onvoorspelbare optreden ervan als belastend. Het gaat daarbij niet alleen om het geluidsniveau, maar ook om het karakter en de duur van het geluid.

In Dronten en omgeving is tussen juni 2023 en december 2024 bij tien woningen continu gemeten door DGMR en Sensornet. Uit dat rapport bleek dat op zeven plekken het turbinegeluid in de nachtelijke uren tussen 01.00 en 04.00 uur de boventoon voerde (Omroep Flevoland, 2025). Dit zijn metingen; zij zeggen niets over gezondheidsuitkomsten. De turbinehoogtes en de afstanden tot de bemeten woningen volgen niet uit de berichtgeving, en het betreft een open polderlandschap. Een rechtstreekse vergelijking met Stegeren is daarom niet mogelijk.

In diezelfde gemeente verplichtte de rechter het bevoegd gezag om het geluid van draaiende turbines verder te onderzoeken. Volgens de berichtgeving van Omroep Flevoland betreft dat een onderzoeksplicht in die concrete zaak. Het is geen oordeel over de landelijke geluidsnormen en geen uitspraak over de vraag of het geluid schadelijk is. Wij baseren ons hier op journalistieke verslaglegging; de volledige uitspraak hebben wij niet kunnen inzien.

Het TNO-onderzoek uit 2022 (TNO 2022 P10127) noemt geluid als de meest genoemde bron van hinder onder omwonenden van vier Nederlandse windparken. Aan een steekproef van 8.400 omwonenden werd een vragenlijst gestuurd; ongeveer 2.200 mensen namen deel. Het gaat om bestaande parken met turbines die aanzienlijk lager zijn dan 280 meter en zonder de cumulatie met een tweede windpark zoals bij Ondersloot aan de orde is; de uitkomsten zijn daarom niet één-op-één op Stegeren van toepassing.

Daarnaast circuleren onderzoekssignalen waarvan de oorspronkelijke publicatie niet verifieerbaar is, zoals de congresbijdrage uit Mainz (2026) over hartfalen en ritmestoornissen. Wij nemen die op als onbevestigd signaal in een aparte groep in de bronnenlijst en niet als onderbouwing.

Wij onderscheiden op deze pagina drie categorieën, zodat duidelijk is welk gewicht een bevinding heeft:

• Breed erkend — hinder. Wetenschappelijk onderzoek laat een duidelijke relatie zien tussen blootstelling aan windturbinegeluid en ervaren hinder. Gemiddeld neemt de kans op hinder toe naarmate de geluidbelasting hoger is. Het RIVM beschouwt ernstige hinder als een relevant negatief gezondheidseffect; ook de omgevingsgeluidrichtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO, 2018) gaan hiervan uit. Dat zijn gezondheidskundige aanbevelingen van de WHO en niet automatisch juridisch bindende Nederlandse normen.
• Nog niet eenduidig — slaapverstoring. Slaapverstoring is een belangrijk aandachtspunt in onderzoek naar windturbinegeluid. Er zijn studies waarin een verband met zelfgerapporteerde slaapverstoring wordt gevonden, maar volgens het RIVM kan op basis van het beschikbare onderzoek nog geen eenduidige conclusie worden getrokken over slaapverstoring door windturbinegeluid. Het RIVM voert daarom nieuw Nederlands onderzoek uit naar de relatie tussen windturbinegeluid, hinder en slaapverstoring. De resultaten worden volgens het RIVM eind 2026 verwacht.
• Laagfrequent geluid en infrageluid. Windturbines produceren ook laagfrequent geluid en infrageluid. Volgens het RIVM zijn er momenteel geen aanwijzingen dat laagfrequent geluid en infrageluid van windturbines andere gezondheidseffecten veroorzaken dan het totale windturbinegeluid. Ook is niet aangetoond dat deze frequenties afzonderlijk extra hinder veroorzaken bovenop het totale windturbinegeluid. In de wetenschappelijke literatuur bestaan daarnaast afzonderlijke onderzoeken die specifieke eigenschappen of mogelijke effecten van laagfrequent geluid of infrageluid signaleren. Deze bevindingen zijn niet algemeen aanvaard als bewijs voor een causaal gezondheidseffect en worden op deze website daarom als onderzoekssignaal weergegeven, niet als vastgesteld gezondheidseffect.
• Niet vastgesteld. Een oorzakelijk verband tussen windturbinegeluid en ernstige ziektebeelden is in het beschikbare onderzoek niet vastgesteld. De WHO beoordeelt de bewijskracht voor effecten anders dan hinder als beperkt of zeer laag; dit betreft een gezondheidskundige beoordeling en geen juridisch bindende Nederlandse norm.

Ook de geschiktheid van de rekenmethode voor turbines van 280 meter is onderwerp van discussie: de meeste ervaringsgegevens komen van aanzienlijk lagere turbines.

Nieuw onderzoek naar verspreiding van infrageluid

In peer-reviewed onderzoek van Ken Mattsson en collega’s van Uppsala University en University of Gävle is met een driedimensionaal numeriek model onderzocht hoe infrageluid van moderne windturbines zich door de atmosfeer verspreidt. Het model is gevalideerd aan infrageluidmetingen bij twee moderne Zweedse windparken. De auteurs concluderen dat grotere, moderne turbines meer energie in het infrasone gebied afgeven dan oudere en kleinere turbines en dat infrageluid onder bepaalde weers- en terreinomstandigheden verder kan dragen dan met eenvoudiger rekenmethoden wordt aangenomen. Volgens de auteurs is het daarvoor nodig om terrein en atmosfeer driedimensionaal mee te rekenen.

Voor Ondersloot is nog geen geluidsonderzoek uitgevoerd of gepubliceerd. Wat er feitelijk hoorbaar zou zijn bij woningen in Stegeren, Ondersloot en omgeving is dus niet bekend.

Omdat er in het gebied al tien turbines van Windpark De Veenwieken staan, gaat het bij Ondersloot om geluid dat bovenop een bestaande situatie komt. Wij vragen om metingen en berekeningen waarin die cumulatie en de nachtsituatie uitdrukkelijk worden meegenomen.

Veel geraadpleegd geluid- en hinderonderzoek betreft andere, doorgaans lagere turbinetypen. Hoogte alleen bepaalt de geluidbelasting niet; ook bronvermogen, rotoromvang, bedrijfsinstellingen, afstand, weersomstandigheden en cumulatie zijn bepalend. Voor Ondersloot zijn daarom actuele berekeningen per woning en een cumulatieve beoordeling met Windpark De Veenwieken nodig.

Ervaring met turbines van deze hoogte