Netcongestie

Leefbaar Stegeren is tegen Windpark Ondersloot 3. De komende onderzoeken zijn nodig om gevolgen controleerbaar in beeld te brengen en inwoners te beschermen, maar veranderen ons standpunt over dit plan en deze locatie niet.

Een vol net bewijst niet dat Ondersloot onmogelijk is; aansluitvoorwaarden en terugregelen moeten wel controleerbaar in de haalbaarheids- en opbrengstbeoordeling staan.

Het elektriciteitsnet in grote delen van Overijssel kent transportbeperkingen; dat blijkt uit de capaciteitskaarten van de netbeheerders. Dat betekent niet dat aansluiting van Ondersloot 3 onmogelijk is, maar wel dat aansluitvoorwaarden en mogelijk terugregelen serieus moeten worden onderzocht.

Of en hoe Ondersloot 3 wordt aangesloten, welke terugregelafspraken gelden en wat dat betekent voor de opbrengst en de businesscase, is niet openbaar vastgesteld.

Congestie kan twee kanten op spelen: bij het afnemen van stroom en bij het terugleveren ervan. Voor een windpark is vooral de teruglevering bepalend: zonder beschikbaar transportvermogen kan opgewekte stroom niet worden afgevoerd. Dit is geen gezondheids- of hindervraag, maar een vraag over nut, haalbaarheid en opbrengst.

Twee soorten congestie: afname en teruglevering

Voor omwonenden is vooral van belang dat berichten over mogelijke stroomuitval in Ommen gaan over afname bij piekvraag. Dat is iets anders dan de vraag of een nieuw windpark zijn stroom kwijt kan. Beide onderwerpen komen voort uit hetzelfde volle net, maar het zijn verschillende vraagstukken met verschillende oplossingen.

Wat de netbeheerders publiceren

Enexis en Netbeheer Nederland publiceren capaciteitskaarten waarop per onderstation staat of er nog transportcapaciteit beschikbaar is voor afname en voor teruglevering. Voor het verzorgingsgebied rond Ommen, met het onderstation Ommen (aangeduid als Dante MS00), geldt volgens die kaarten een beperking voor teruglevering: nieuwe invoeding kan niet zonder meer worden aangesloten.

De kaarten worden periodiek geactualiseerd en de status van een station kan veranderen. Enexis meldde op 4 december 2025 dat TenneT in het westelijke deel van het Overijsselse hoogspanningsnet 118 MW transportcapaciteit voor teruglevering onder voorwaarden kan aanbieden, omdat de groei van zon en wind achterblijft bij de prognoses en het net is uitgebreid; wie daarvoor in aanmerking komt, moest nog worden berekend.

De capaciteitskaarten worden periodiek geactualiseerd. De actuele status voor Ommen Dante MS00 moet daarom steeds rechtstreeks bij Enexis en Netbeheer Nederland worden gecontroleerd. Uit de algemene capaciteitskaarten en het regionale bericht over 118 MW volgt niet dat voor Windpark Ondersloot transportcapaciteit is toegekend.

Het aansluitpunt, het netvlak, het toegekende transportvermogen en eventuele afspraken over flexibel transport, congestiemanagement of tijdelijke productiebeperking voor Ondersloot zijn nog onbekend. Dit zijn projectgebonden aansluitvoorwaarden, geen vaststelling dat de bestaande openbare netcongestie het plan onmogelijk maakt. Aannames over transport en terugregelen moeten herkenbaar en controleerbaar in de financiële businesscase staan.

Wat de toezichthouder hierover zegt

De ACM beschrijft dat een netbeheerder bij congestie eerst een congestieonderzoek uitvoert. Blijkt er ruimte te zijn door flexibel gebruik, dan kan congestiemanagement worden toegepast; is die ruimte er niet, dan kan een aanvraag op de wachtrij komen totdat het net is verzwaard. In de Netcode elektriciteit zijn daarnaast contractvormen vastgelegd waarbij een producent alleen op bepaalde momenten of tot een beperkt vermogen mag invoeden.

Wat onderzoek toevoegt

Onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen stellen in ESB dat de aanpak van netcongestie onnodig duur wordt doordat de kostenafweging onvolledig is: goedkopere alternatieven zoals vraagsturing, opslag en tijdelijke productiebeperking blijven buiten beeld. Dat is relevant voor de vraag welke kosten en welke opbrengsten aan een nieuw windpark in een congestiegebied moeten worden toegerekend.

• Termijn. Wanneer er transportcapaciteit voor teruglevering beschikbaar komt in dit deel van Overijssel, en of dat samenvalt met de beoogde realisatie van Ondersloot.
• Aansluitvoorwaarden. Of een aansluiting met een beperkt of flexibel transportcontract wordt verleend, en hoe vaak in dat geval moet worden teruggeregeld.
• Opbrengst. Wat terugregelen betekent voor de werkelijke productie en daarmee voor de opbrengstberekening van het project.
• Kosten en verdeling. Wie de kosten draagt van netverzwaring en van gemiste productie, en hoe die kosten in de maatschappelijke afweging worden meegenomen.
• Volgorde. Hoe de wachtrij voor transportcapaciteit zich verhoudt tot bestaande aanvragen van andere projecten in hetzelfde gebied.

Netverzwaring is het structureel uitbreiden van het elektriciteitsnet: zwaardere kabels, extra transformatoren en nieuwe onderstations. Dat vergroot de capaciteit van het net wel echt, maar kent lange doorlooptijden voor ontwerp, vergunningen en aanleg.

Netverzwaring is een taak van de netbeheerder. Het is geen lokale energieoplossing die inwoners, bedrijven of de gemeente zelf kunnen organiseren. Netbeheerders geven aan dat verzwaren en het bestaande net beter benutten naast elkaar nodig zijn. Lokale samenwerking, zoals een energiehub, kan het net beter benutten, maar maakt noodzakelijke investeringen door de netbeheerder niet overbodig.

Voor Ondersloot is niet openbaar gemaakt op welk punt en op welke termijn het park zou kunnen worden aangesloten, en of daarvoor transportcapaciteit is toegezegd. Zolang dat onbekend is, is niet te beoordelen hoeveel stroom het park daadwerkelijk aan het net kan leveren.

Wij vragen om deze informatie voordat een aanvraag verder wordt uitgewerkt. Aansluitzekerheid is een voorwaarde om nut en noodzaak van het project te kunnen beoordelen.

Volgens de openbare provinciale procesinformatie is de formele projectprocedure nog niet officieel gestart (peildatum 15 oktober 2026). Voorbereidende activiteiten en bestaande algemene onderzoeken zijn daarvan te onderscheiden. Zie de provinciale processtatus.

De aansluitvoorwaarden, beschikbare transportcapaciteit en gevolgen van terugregelen moeten vanaf het begin uitdrukkelijk in de onderzoeksopzet worden opgenomen en vóór verdere besluitvorming openbaar en controleerbaar worden beoordeeld.

Of kleine windturbines, zon op dak en batterijopslag hier een rol kunnen spelen, staat op Kleine windturbines, zon op dak en batterijopslag.