Lokale energiealternatieven
WKO en bodemenergie
Warmte en koeling uit de bodem voor gebouwen. WKO levert vooral warmte en koude en produceert zelf geen elektriciteit.
Wat is warmte-koudeopslag?
Bij warmte-koudeopslag (WKO) wordt de bodem gebruikt als buffer: in de zomer wordt warmte opgeslagen en koude onttrokken, in de winter andersom. Een warmtepomp brengt de opgeslagen warmte op de gewenste temperatuur. Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) omschrijft bodemenergie als een hernieuwbare energiebron die wordt gewonnen uit de ondergrond.
Open en gesloten bodemenergiesystemen
- Open systemen pompen grondwater op en brengen het terug in een andere bron; zij worden vooral toegepast bij grotere gebouwen of clusters.
- Gesloten systemen laten een vloeistof circuleren door een gesloten bodemlus; er wordt geen grondwater onttrokken.
Het verschil met een gewone individuele warmtepomp: een luchtwarmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, terwijl een bodemsysteem de relatief constante bodemtemperatuur benut en bij WKO ook koude kan leveren.
Waar is het lokaal toepasbaar?
WKO past vooral bij gebouwen met zowel een warmte- als een koudevraag, zoals scholen, zorggebouwen, winkels, bedrijfspanden en appartementencomplexen. Bij nieuwbouw en flexwoningen kan een bodemsysteem vanaf het ontwerp worden meegenomen, wat doorgaans eenvoudiger is dan achteraf aanpassen. Of dat in Ommen op specifieke locaties kan, is niet onderzocht.
Welke energie of energiedienst levert het?
WKO levert warmte en koeling, geen elektriciteit. Het systeem gebruikt juist elektriciteit voor pompen en de warmtepomp. Het kan wel gasverbruik voor verwarming vervangen en de elektriciteitsvraag voor koeling beperken. Een bijdrage in GWh noemen wij niet: daarvoor ontbreekt een lokale analyse.
Voorwaarden, beperkingen en leefomgeving
- de bodem en het grondwater moeten geschikt zijn;
- warmte- en koudevraag moeten over het jaar in balans zijn;
- systemen in elkaars nabijheid kunnen elkaar beïnvloeden (interferentie);
- grondwaterbescherming en drinkwaterwinning kunnen beperkingen opleggen;
- investeringskosten zijn hoger dan bij een luchtwarmtepomp;
- weinig zichtbaar in het landschap, maar de elektriciteitsvraag van warmtepompen telt mee voor de belasting van het net. Zie Netcongestie.
Regels en vergunningen
Volgens IPLO gelden voor open en gesloten bodemenergiesystemen rijksregels in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal), moeten systemen worden geregistreerd en stelt het Besluit bodemkwaliteit eisen aan kwaliteitsborging: werkzaamheden mogen alleen worden uitgevoerd door een erkende instantie. De gemeente kan via omgevingsvisie en omgevingsplan regels stellen voor de ordening van de ondergrond en zo sturen op bodemenergie.
Mogelijke rol van gemeente en partners
- gemeente: ordening van de ondergrond, nieuwbouwlocaties en eigen gebouwen;
- woningcorporaties en projectontwikkelaars: nieuwbouw en flexwoningen;
- ondernemers: bedrijfspanden met warmte- en koudevraag.
Openstaande vraag
Wat moet nog onafhankelijk worden onderzocht?
Een relevante vraag waarop wij in de gecontroleerde openbare bronnen nog geen volledig antwoord hebben gevonden. Een openstaande vraag is geen beschuldiging.
- Waar in Ommen is de bodem geschikt, en waar gelden beperkingen?
- Welke gebouwen en nieuwbouwlocaties hebben een passende warmte- en koudevraag?
- Hoeveel gas kan daarmee worden vervangen, en welke extra elektriciteit is nodig?
Wat betekent dit voor Windpark Ondersloot 3?
- Deze mogelijkheid hoort thuis in een integrale vergelijking van manieren om aan de energieopgave te werken. WKO levert warmte en koude en verbruikt zelf elektriciteit; het produceert geen elektriciteit.
- Elektriciteit, warmte, gas, besparing en opslag zijn verschillende grootheden. Zij kunnen niet automatisch tegen de verwachte windproductie worden weggestreept.
- Een eventuele verlaging van de windopgave vraagt een expliciete beleidskeuze van de gemeente en/of de provincie. Deze pagina stelt niet vast dat zo’n verlaging mogelijk is.
- Lokale gegevens die nog ontbreken: bodemgeschiktheid per locatie; warmte- en koudevraag van geschikte gebouwen; het effect op gas- en elektriciteitsgebruik.
Ons standpunt
Ons standpunt
Het standpunt van Stichting Leefbaar Stegerveld. Dit is onze opvatting en geen vastgesteld feit.
Wij vinden dat de gemeente bij nieuwbouw, flexwoningen en eigen gebouwen actief moet laten onderzoeken of bodemenergie mogelijk is. Het is geen vervanging van windelektriciteit, maar wel een manier om de warmtevraag duurzaam en met weinig impact op het landschap in te vullen.
Bronnen en documenten
Informatiepunt Leefomgeving (IPLO)
Bodemenergie — Informatiepunt Leefomgeving (IPLO)
officiële toelichting
Bekijk ook de rubriek Rijksoverheid en officiële instanties in het volledige bronnenregister. De bronnen van deze pagina staan in meerdere rubrieken.