Gemeente Ommen: besluiten vóór de selectie

• De gemeente is niet het vergunningverlenende bevoegd gezag voor dit windpark.
• De gemeente stelde wel de zoekgebieden voor windenergie vast.
• De gemeente liet in 2023 onderzoek uitvoeren door Pondera.
• De gemeente maakte in 2024 programmeringsafspraken met de provincie.
• De gemeente stelde in 2025 het Windbeleid Ommen vast.
• De gemeente blijft betrokken bij lokale belangen, participatie, lokaal eigendom en advies.

De inhoudelijke analyse van het onderzoek zelf staat op Pondera. De provinciale kant staat op Provincie Overijssel.

Bij Windpark De Veenwieken nam gemeente Ommen zelf een kritisch standpunt in. Het college voerde in de procedure aan dat het windpark afbreuk zou doen aan de leefbaarheid en aan de aantrekkelijkheid van Ommen als recreatief-toeristische toplocatie in het Vechtdal.

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State zag op 20 december 2017 in wat het college aanvoerde geen specifieke omstandigheden die twijfel aan het onderliggende onderzoek rechtvaardigden. Daarmee is niet vastgesteld dát er geen gevolgen voor toerisme zijn; de uitspraak gaat over de houdbaarheid van het onderzoek in die procedure.

Windpark De Veenwieken telt met 34 GWh mee in de latere programmeringsafspraken en is daarmee ook bestuurlijk relevant voor de keuzes die na 2023 zijn gemaakt.

1. 30 maart 2023 — Pondera levert in opdracht van gemeente Ommen de “Verkenning windenergie Ommen” (project 722149) op: een ruimtelijk-technische quickscan met acht potentieel kansrijke locaties.
2. 9 mei 2023 — het college brengt het raadsvoorstel “Vaststellen zoekgebieden windenergie projecten Ommen” (kenmerk 524862) uit.
3. 30 mei 2023 — het college presenteert drie zoekgebieden en omschrijft deze als gebieden waar het “technisch gezien mogelijk” is om windenergie op te wekken. Een breder afwegingskader zou daarna volgen.
4. 22 juni 2023 — de gemeenteraad stelt de drie zoekgebieden vast (agrarisch landschap, windbos en Natuurnetwerk Nederland), draagt op deze vóór 1 juli 2023 in te brengen in de plan-MER van RES West-Overijssel, en geeft het college opdracht vóór 31 december 2023 een afwegingskader wind aan te bieden.

Besluitvorming en stemverhoudingen op 22 juni 2023

• Amendement A2 van fractie LPO, om het deel van zoekgebied 1 bij De Veenwieken en het overlappende deel van zoekgebied 2 als uitsluitingsgebied aan te merken, werd bij hoofdelijke stemming verworpen met 3 stemmen voor en 12 tegen.
• Motie M3 van dezelfde fractie, over gezamenlijk onderzoek met Hardenberg naar een windbos in zoekgebied 2, werd eveneens verworpen met 3 stemmen voor en 12 tegen.
• Het raadsvoorstel zelf werd aangenomen met 12 stemmen voor en 3 tegen. De fractie LPO stemde tegen.

De toelichting bij amendement A2 verwees naar het Provinciaal Programma Energiestrategie: voorkomen moet worden dat een woongebied ingesloten raakt tussen windturbines. Dat het amendement werd verworpen, betekent niet dat de feitelijke gevolgen van cumulatie of insluiting daarmee waren onderzocht.

Wat de quickscan wel en niet omvatte

De keten liep van onderzoeksinput naar bestuurlijk voorstel naar raadsbesluit. De quickscan was onderzoeksinput; het college vertaalde de uitkomsten naar een bestuurlijk voorstel; de gemeenteraad stelde vervolgens de zoekgebieden vast. Een bredere belangenafweging was aangekondigd, maar was op 22 juni 2023 nog niet als afgerond integraal afwegingskader beschikbaar. De aanduiding “potentieel kansrijke locatie” had een ruimtelijk-technische betekenis en betekende niet dat een locatie landschappelijk, ecologisch, recreatief, economisch of maatschappelijk geschikt was verklaard.

De methodiek, de gebruikte criteria en de onderzoeksbeperkingen staan uitgewerkt op Pondera.

Bij het voorstel van 9 mei 2023 hoorden een raadsinformatiebrief en de Pondera-verkenning 722149 van 30 maart 2023. Op basis van die openbare stukken is na te gaan welke informatie vóór het besluit daadwerkelijk beschikbaar was.

Raadsinformatiematrix — beschikbaar vóór 22 juni 2023

Reikwijdte van het onderzoek

Randvoorwaarden en gebiedseffecten

2023 tegenover het latere Ondersloot-plan

Bestuurlijk komt het hierop neer: in 2023 liet de gemeente een ruimtelijk-technische zoekgebiedverkenning uitvoeren met een referentieturbine van 225 meter tiphoogte, stelde de raad op 22 juni 2023 drie ruime zoekgebieden vast, en selecteerde de provincie in 2026 een concreet plan met vier turbines van 280 meter tiphoogte. De raad besloot in 2023 over zoekgebieden, niet over een vergunning voor concrete turbines.

Onderzoeksvraag. Welke betekenis heeft het voor de eerdere gemeentelijke zoekgebiedkeuze dat de later voorgestelde turbines aanzienlijk groter zijn dan de referentieturbine van de quickscan van 2023?

Deze matrix is samengesteld uit de openbare raadsstukken en de vastgestelde weergave van de raadsvergadering van 22 juni 2023. Daarmee tonen de openbare stukken wat aantoonbaar beschikbaar was; niet is vastgesteld welke aanvullende mondelinge of vertrouwelijke informatie raadsleden daarnaast ontvingen.

In het voorjaar van 2024 verschoof de Ommense windopgave binnen enkele weken van 80 GWh naar 115 GWh. Die stap is te volgen in openbare stukken van de gemeenteraad. Hij verliep niet via een raadsbesluit over een eigen ambitie, maar via een advies van de raad aan het college over programmeringsafspraken met Gedeputeerde Staten.

Herkomst van 80 GWh

De 80 GWh is geen provinciaal getal, maar een gemeentelijk voorstel. In de zienswijze op het ontwerp-PPE 2024 en de ontwerp-instructieregels windenergie, verstuurd op 11 maart 2024 en waarmee de gemeenteraad op 7 maart 2024 instemde, schrijft de gemeente dat het windaandeel in het RES 1.0-bod van Ommen 34 GWh bedraagt en dat daarnaast nog een openstaande ambitie van 46 GWh zon op land bestaat die door gewijzigd zonbeleid niet meer haalbaar is. De gemeente stelde daarom zelf voor het windaandeel van 34 GWh met 46 GWh te verhogen tot 80 GWh, en verzocht de provincie voor Ommen van maximaal 80 GWh uit te gaan voor het hele grondgebied. Diezelfde zienswijze bestreed de provinciale maximale ambitie van 400 GWh voor het voorkeursgebied Ommen–Hardenberg, omdat het opgetelde windaandeel van beide gemeenten in de RES 1.0 samen 200 GWh bedraagt.

Stap naar 115 GWh

De gemeenteraad kwam op 11 april 2024 in een extra vergadering bijeen over het voorstel “Programmeringsafspraken windenergie met provincie Overijssel” (zaaknummer 645903). Het voorstel was: het college adviseren in te stemmen met programmeringsafspraken tussen Gedeputeerde Staten en het college over in totaal 115 GWh wind op land, inclusief het gerealiseerde Windpark De Veenwieken van 34 GWh.

In de toelichting bij dat voorstel staat dat de provincie na ambtelijk en bestuurlijk overleg bereid was het maximum voor het zoekgebied Ommen/Hardenberg te verlagen van 400 naar 350 GWh, en dat verdere verlaging voor de provincie onacceptabel was omdat anders niet aan de RES 1.0-afspraken zou worden voldaan. Voor Ommen betekende die verdeling 115 GWh. Het college schrijft daarbij dat het zich “onverwacht voor een grotere opgave windenergie” gesteld zag dan waarvoor de raad in de RES 1.0 mandaat had gegeven, en beschrijft de verdeling als een onderhandelaarsakkoord. Als de raad zou vasthouden aan 80 GWh, zouden er volgens het college geen programmeringsafspraken tot stand komen, met als gevolg dat alle vergunningaanvragen die aan het vastgestelde beleid voldoen in behandeling moeten worden genomen zonder sturingsmogelijkheid.

Opbouw 34 + 81 GWh

De toelichting bij het raadsvoorstel maakt de resterende 81 GWh ook concreet: dat komt volgens het college “ongeveer overeen met tien windmolens met dezelfde hoogte als in de Veenwieken of vier windmolens waarmee de provincie rekent (tiphoogte 250 meter)”. Het rekenvoorbeeld met vier grote turbines stond dus al in april 2024 in de raadsstukken. De programmeringsafspraken zelf gaan uit van maximaal 20 GWh opgewekt vermogen per windturbine.

De 20 GWh per turbine is een beleidsmatige rekennorm en geen gegarandeerde of vergunde productie. De centrale uitleg van 34, 80, 81, 115 en 20 GWh staat op Van RES naar 115 GWh wind in Ommen.

Besluitvorming en stemuitslagen

De motie verzoekt het college om de gevoelens en standpunten van de raad over het proces over te brengen aan Gedeputeerde Staten en de motie ook aan Provinciale Staten te sturen. In de overwegingen staat onder meer dat de aanpak verschuift van bottom-up (RES 1.0) naar top-down, dat de provincie programmeringsafspraken wil maken vóórdat op de gemeentelijke zienswijze is gereageerd en vóórdat het nieuwe beleid is vastgesteld, en dat niet tot vergunningverlening zou moeten worden overgegaan voordat het Rijk landelijke normen heeft vastgesteld.

Besluitvorming en informatievoorziening

De gemeenteraad adviseerde op 11 april 2024 in te stemmen met programmeringsafspraken voor 115 GWh. Op 16 april 2024 besloot het college van burgemeester en wethouders deze afspraken met Gedeputeerde Staten aan te gaan.

Het college is als bestuursorgaan verantwoordelijk voor de voorbereiding van zijn besluit en voor de informatievoorziening aan de gemeenteraad. Een collegebesluit is een gezamenlijk besluit en kan daarom niet uitsluitend aan één portefeuillehouder worden toegeschreven.

Collegebesluit van 16 april 2024

Vijf dagen na de raadsvergadering, op 16 april 2024, besloot het college van Ommen de programmeringsafspraken wind op land met Gedeputeerde Staten aan te gaan. Dit besluit is vastgelegd op de openbare besluitenlijst van de collegevergadering van die datum. Gemeente Ommen, openbare besluitenlijst collegevergadering 16 april 2024 (pdf) ↗ (opent in een nieuw tabblad)

Wat niet uit de openbare stukken blijkt

• De onderliggende ambtelijke en bestuurlijke gespreksverslagen waarin de verdeling van 350 GWh over Ommen en Hardenberg tot stand kwam.
• Of, en zo ja hoe, de raad alternatieven naast “instemmen of vasthouden aan 80 GWh” voorgelegd heeft gekregen.
• Welke reactie Gedeputeerde Staten en Provinciale Staten op motie M1 hebben gegeven.

Hoe deze afspraak doorwerkt in de latere provinciale selectie staat in de tijdlijn van het proces. 

Op 30 januari 2025 stelde de gemeenteraad het Windbeleid Ommen vast. Daarin legde de gemeente eigen voorwaarden vast voor windprojecten op haar grondgebied.

• minimaal 60% lokaal eigendom;
• zeggenschap voor de omgeving, niet alleen een financiële regeling;
• opbrengsten die zo veel mogelijk terugvloeien naar de omgeving;
• gesocialiseerde grondvergoedingen;
• actieve betrokkenheid van omwonenden bij de planvorming.

In het Pondera-rapport van maart 2023 werd nog uitgegaan van minimaal 50% lokaal eigendom; landelijk geldt uit het Klimaatakkoord een streefwaarde van 50%. De Ommense 60% is gemeentelijk beleid. Beleid is iets anders dan een juridisch bindende projectafspraak: pas wanneer voorwaarden in een overeenkomst of in de vergunning zijn vastgelegd, zijn ze afdwingbaar. Of en hoe het gemeentelijke windbeleid doorwerkt in de provinciale projectprocedure, is niet vastgesteld.

Zie Lokaal eigendom, Pure Energie, Vechtdalstroom en Kosten, opbrengsten & rendement.