Kleine windturbines op erven en bedrijventerreinen

Deze techniek kan onderdeel zijn van integrale erfenergie.

Wat is een kleine windturbine?

• kleine windturbines worden doorgaans achter de meter aangesloten, net als zonnepanelen;
• de opgewekte elektriciteit wordt bij voorkeur direct op het bedrijf of erf gebruikt;
• een eventueel overschot wordt teruggeleverd, voor zover de aansluiting en de netcapaciteit dat toelaten;
• de opbrengst hangt sterk af van windsnelheid, locatie, obstakels, ashoogte, rotordiameter en turbinetype.

Toepassing ligt vooral op agrarische erven en eventueel op geschikte bedrijventerreinen. Het gaat om een andere schaal, een ander vermogen en een andere ruimtelijke uitstraling dan de voorziene turbines tot 280 meter tiphoogte.

Hoogtematen: mast, as en tip

• masthoogte: de hoogte van de mast zelf;
• ashoogte: de hoogte van het middelpunt van de rotor;
• tiphoogte: de hoogte van het hoogste punt van een wiek.

Een hoogtemaat zegt zonder toelichting niets. Wij schrijven daarom nergens zomaar “een windturbine van 25 meter”, maar vermelden steeds of het om ashoogte, masthoogte, bouwhoogte of tiphoogte gaat. Een turbine met een ashoogte van 25 meter komt door de wieken op een aanmerkelijk hogere tiphoogte uit. Opbrengstgegevens van een turbine met 25 meter ashoogte gelden daarom niet voor een turbine met maximaal 25 meter totale tiphoogte. Een norm als “maximaal 25 meter” moet juridisch en technisch nauwkeurig worden omschreven; de exacte definitie hangt af van het toepasselijke provinciale en gemeentelijke beleid.

Wat zeggen de bronnen over opbrengst en haalbaarheid?

De RES Stedendriehoek liet in maart 2023 door Paul van Bree proces- en projectmanagement onderzoeken welke rol kleine en middelgrote windturbines konden spelen in de regionale opgave voor 2030. Het rapport rekende bedrijfssituaties door met ashoogtes van 15 tot 30 meter en concludeerde dat kleine turbines vooral kansrijk zijn bij grotendeels eigen gebruik in combinatie met zonnepanelen op dezelfde aansluiting, terwijl een kostbare verzwaring van de aansluiting de haalbaarheid juist verslechtert. Dit zijn regionale scenarioberekeningen met de uitgangspunten van die onderzoeksperiode en geen uitspraak over Ommen.

In de Innovatieroadmap (Hanzehogeschool en TNO, in opdracht van TKI Urban Energy en RVO; modelstudie, niet peer-reviewed) betekent kleinschalige wind een turbine met maximaal ongeveer 15 meter ashoogte. Dit rapport is daarom geen directe onderbouwing voor de opbrengst van erfmolens met 25 meter ashoogte of een totale tiphoogte van 25 meter. De genoemde 75% en 63,3% zijn berekende zelfvoorzieningsgraden van het totale lokale energiesysteem met wind, zon en opslag in twee modelsituaties, en dus geen gemeten opbrengstpercentage van de windturbine zelf.

Het rapport wijst daarnaast op relatief hoge elektriciteitskosten van kleine windturbines vergeleken met grote turbines of zon-PV, op onzekerheid over energieproductie, betrouwbaarheid en levensduur, op de invloed van gebouwen, bomen en andere obstakels op de lokale wind, op beperkte en niet altijd onafhankelijk gevalideerde prestatiegegevens van leveranciers, en op verschillen in vergunningverlening en regelgeving.

Combinatie met zon, batterijen en direct lokaal gebruik

Zonnepanelen en kleine windturbines produceren op verschillende momenten. Zon levert vooral overdag en meer in voorjaar en zomer; wind kan juist op andere uren van het etmaal en vaker in herfst en winter produceren. Daardoor kan de combinatie de lokale productie beter over dag en jaar spreiden. Dat is complementariteit en geen garantie dat productie en verbruik op elk moment op elkaar aansluiten. Zie ook Zon op bestaande daken en Energie delen, opslag en energiehubs.

Wat betekent dit voor Ommen?

• Ommen heeft mogelijk geschikte agrarische erven, bedrijfsdaken en lokale elektriciteitsvraag; het aantal geschikte locaties is niet vastgesteld;
• de windsnelheid op 15 tot 25 meter ashoogte moet locatiespecifiek worden onderzocht; erfbeplanting, gebouwen en andere obstakels kunnen de opbrengst sterk beïnvloeden;
• netaansluitingen en de actuele situatie rond Ommen Dante MS00 vragen afzonderlijk onderzoek;
• er is geen openbare lokale potentieelstudie waaruit blijkt hoeveel GWh kleine windturbines in Ommen kunnen produceren.

Wij maken geen eigen omrekening naar een aantal kleine windturbines zolang lokale invoergegevens ontbreken. Kleine en grote turbines zijn ook niet op hoogte alleen te vergelijken: daarvoor zijn minimaal ashoogte en tiphoogte, vermogen, jaarproductie in kWh of GWh, het aantal benodigde installaties, direct eigen gebruik, aansluiting en netbelasting, ruimtegebruik, kosten en levensduur nodig. Zie ook Gemeente Ommen: huidige rol.

Gevolgen voor leefomgeving en benodigde vergunningen

Ook bij kleine windturbines moeten vergunningen, afstand tot woningen, geluid, slagschaduw, natuur, veiligheid en landschappelijke inpassing worden onderzocht. RVO beschrijft kleine windmolens op een (agrarisch) bedrijfsterrein met een masthoogte van ongeveer 15 tot 30 meter en een vermogen van 15 tot 72 kilowatt, en gaat in op opbrengst, netaansluiting en de geldende regels. Wij gebruiken bewust geen kwalificaties als “geluidloos”, “overlastvrij” of “onzichtbaar”: die zijn niet onderbouwd.

De terugverdientijd van 6 tot 10 jaar die RVO noemt, is een indicatie onder goede omstandigheden. Locatie, windaanbod, investering, onderhoud, elektriciteitsprijs, netaansluiting en direct eigen verbruik zijn bepalend voor de uitkomst in een concreet geval.

Actuele provinciale regels in Overijssel

Artikel 4.108d van de Omgevingsverordening Overijssel (geconsolideerde versie) bepaalt dat erfmolens in de Groene Omgeving in beginsel binnen het bouwperceel van een agrarisch of ander bedrijf worden geplaatst en een tiphoogte van maximaal 25 meter hebben. Een hogere tiphoogte kan gemotiveerd worden toegestaan als de ruimtelijke kwaliteit niet wordt aangetast. Als plaatsing binnen het bouwperceel niet mogelijk of landschappelijk onwenselijk is, kan plaatsing tot 25 meter daarbuiten worden toegestaan wanneer dat aantoonbaar een betere ruimtelijke situering oplevert. De gemeente beoordeelt de concrete vergunningaanvraag en kan aanvullende of strengere voorwaarden stellen.

Hoe de gemeente Ommen deze regels in de eigen vergunningpraktijk toepast, staat bij Gemeente Ommen: huidige rol.

Wat moet nog onafhankelijk worden onderzocht?

Openstaande vragen voor Ommen

• hoeveel geschikte agrarische erven en bedrijfslocaties zijn beschikbaar?
• wat zijn de lokale windsnelheden op 15, 20 en 25 meter ashoogte?
• welke turbinecategorieën passen binnen provinciaal en gemeentelijk beleid?
• wat is het elektriciteitsverbruik per erf, bedrijf en seizoen?
• welk deel kan direct worden gebruikt en welke aansluitingen zijn beschikbaar?
• wat zijn investering, exploitatie, levensduur en terugverdientijd?
• hoeveel jaarlijkse productie in GWh is realistisch?

Deze vraag staat ook bij de openstaande vragen.