Provincie Overijssel: regie, selectie en bevoegd gezag

• Geselecteerd is de aanvraag voor Windpark Ondersloot 3 in de gemeente Ommen.
• De selectie is een besluit van de provincie, niet van gemeente Ommen.
• Het plan omvat vier windturbines.
• De aanvraag is geselecteerd binnen de resterende provinciale programmeringsruimte van circa 80 GWh per jaar. Dit is een beleidsmatige capaciteit en geen productieprognose van het windpark.
• Andere Ommense aanvragen waren eerder ingetrokken of vielen bij de beoordeling af.
• De provincie publiceerde het selectierapport; dit rapport beschrijft de beoordeling van de aanvraag.
• Selectie betekent nog geen vergunning.

De selectie van een initiatief is een stap in het proces. Zij betekent niet dat de milieueffecten voor Windpark Ondersloot al zijn onderzocht, dat het turbinetype vaststaat, dat een milieueffectrapportage is afgerond of dat het project definitief is vergund.

De gemeentelijke verkenning van 2023 werkte met een referentieturbine van ongeveer 225 meter tiphoogte, terwijl het geselecteerde initiatief uitgaat van vier windturbines van 280 meter. Wij vinden dat relevant voor de vraag in hoeverre eerdere gemeentelijke analyses aansluiten bij het uiteindelijk geselecteerde plan. Dit is onze duiding en geen zelfstandig vastgesteld causaal verband tussen de gemeentelijke verkenning en de provinciale selectie.

• Blijkt uit de openbare stukken dat bepaalde initiatiefnemers vóór de formele selectie over andere informatie of mogelijkheden beschikten dan andere initiatiefnemers?
• Welke informatie hebben de beoordelaars gebruikt naast de stukken die openbaar zijn gemaakt?
• Welke betekenis is bij de beoordeling toegekend aan cumulatie met Windpark De Veenwieken?
• Hoe zijn landschap, recreatie, gezondheid en leefomgeving in deze selectiefase gewogen?
• Welke rol speelde lokaal eigendom precies in de beoordeling?

In de door ons gecontroleerde openbare stukken hebben wij geen locatiespecifiek onderzoek naar gezondheid, landschap of cumulatie in deze selectiefase aangetroffen. Uit de procedure volgt dat onderzoek in de vervolgfase nog moet plaatsvinden.

Provinciale Staten namen bij de behandeling van het windbeleid motie M4 aan. In deze motie wordt insluiting beschreven vanuit het perspectief van een woning, waarbij wordt gekeken naar windturbines binnen een straal van twee kilometer.

Bron: vergaderdossier Provinciale Staten Overijssel, 9 oktober 2024 ↗ (opent in een nieuw tabblad).

In de provinciale beleidsregel voor het indienen van een aanvraag voor windenergie is het beoordelingscriterium geformuleerd als: “Is er sprake van insluiting van een kern door windturbines, ook buiten de lands- en provinciegrenzen?”

De beleidsregel gebruikt daarmee het begrip kern, waar de eerdere motie vanuit een woning redeneerde.

Bron: Beleidsregel voor het indienen van een aanvraag voor windenergie in Provincie Overijssel (Provinciaal blad 2024, 19651) ↗ (opent in een nieuw tabblad).

Gedeputeerde Staten stuurden Provinciale Staten een geactualiseerde handreiking naar aanleiding van twee moties van 9 oktober 2024 over de definitie van een cluster en het voorkomen van insluiting van een kern. Insluiting is volgens deze uitwerking aan de orde wanneer vanuit alle windrichtingen turbines duidelijk zichtbaar zijn op de horizon; de brief bevat kaarten met mogelijke insluiting rond kernen.

Bron: Brief GS aan PS, Handreiking wind clustereis en insluiting, 11 februari 2025 ↗ (opent in een nieuw tabblad).

Jos Rosendaal (Overijssel Vooruit) diende samen met anderen de motie vreemd aan de orde van de dag “Geen insluiting en omschrijving kernen in plaats van woningen” in. De motie noemt expliciet de bewoners rond Driehoeksweg en Elfde Wijk in Ommen en hun ligging tussen het bestaande Windpark De Veenwieken en het voorgenomen Windpark Ondersloot, en stelt aan de orde dat de beleidsregel met “kern” werkt waar de motie van oktober 2024 van “woning” uitging.

De officiële besluitenlijst van Provinciale Staten van 26 februari 2025 vermeldt: “MV3 Rosendaal e.a. (aangehouden) — Geen insluiting en omschrijving kernen in plaats van woningen”. De motie is op 26 februari 2025 aangehouden en niet in stemming gebracht. Een latere behandeling is in de tot nu toe gecontroleerde openbare stukken niet aangetroffen.

Bronnen: motietekst “Geen insluiting en omschrijving kernen in plaats van woningen” (pdf) ↗ (opent in een nieuw tabblad) en besluitenlijst Provinciale Staten Overijssel, 26 februari 2025 ↗ (opent in een nieuw tabblad).

In het beoordelingsformulier voor de aanvraag Windpark Ondersloot 3, dat deel uitmaakt van het dossier rond de beslissingen op bezwaar, staat het criterium “Is er sprake van insluiting van een kern door windturbines, ook buiten de lands- en provinciegrenzen?” opgenomen. Daarmee kan worden vastgesteld dat insluiting bij Ondersloot 3 daadwerkelijk onderdeel van de provinciale beleidstoets is geweest. Een afzonderlijke toets op individuele woningen, zoals in motie M4 geformuleerd, staat niet als apart criterium in dit formulier.

Bron: Provincie Overijssel — Beoordeling op provinciaal beleid 3e tijdvak, bezwaren Ommen (geredigeerd, pdf) ↗ (opent in een nieuw tabblad), bijlage bij het Woo-dossier “Beslissingen op bezwaren – selectie windpark 3e tijdvak Ommen”, gepubliceerd 28 juli 2026 ↗ (opent in een nieuw tabblad). Het bijbehorende Woo-dossier “Selectierapport Ommen 3e tijdvak na bezwaarprocedure” (gepubliceerd 18 juni 2026) ↗ (opent in een nieuw tabblad) bevat het selectierapport zelf.

De voor deze vraag relevante velden Ja/Nee en Toelichting zijn in het openbaar gemaakte beoordelingsformulier weggelakt. Daardoor kan uit de openbare stukken niet worden vastgesteld:

• welk antwoord de provincie bij Ondersloot 3 op het insluitingscriterium gaf;
• welke motivering daarbij is gebruikt;
• hoe de provincie voor deze beoordeling het begrip “kern” concreet heeft toegepast;
• of en hoe de woningen rond Driehoeksweg en Elfde Wijk in deze beoordeling zijn betrokken.

Wij hebben in de door ons gecontroleerde openbare bronnen geen andere vindplaats van hetzelfde formulier aangetroffen waarin deze velden wel leesbaar zijn.

In motie M4 werd insluiting beschreven vanuit een woning binnen twee kilometer. In de daaropvolgende beleidsregel en in het beoordelingsformulier voor Ondersloot 3 wordt getoetst op insluiting van een kern. Dit verschil werd in februari 2025 expliciet politiek aan de orde gesteld vanwege Driehoeksweg en Elfde Wijk. Bij Ondersloot 3 is de kerntoets vervolgens daadwerkelijk uitgevoerd.

Uit de openbare stukken kan niet worden vastgesteld wat de uitkomst van die toets was en hoe de provincie “kern” bij Ondersloot 3 heeft geïnterpreteerd. De relevante Ja/Nee-uitkomst en toelichting zijn niet openbaar.

Wij concluderen daarom niet dat de provincie motie M4 heeft geschonden, en evenmin dat de woningen rond Driehoeksweg en Elfde Wijk wel of niet zijn meegewogen. Beide conclusies gaan verder dan de openbare stukken toelaten.

Leefbaar Stegeren kan gericht om openbaarmaking vragen van de voor Windpark Ondersloot 3 ingevulde velden Ja/Nee en Toelichting bij het criterium “Is er sprake van insluiting van een kern door windturbines, ook buiten de lands- en provinciegrenzen?”

• de bij die beoordeling gebruikte analyse en kaart;
• de definitie en afbakening van de “kern” die bij deze beoordeling is gehanteerd;
• de stukken waaruit blijkt welke woningen, buurtschappen of clusters in die beoordeling zijn betrokken.

Dat de velden zijn weggelakt betekent op zichzelf niet dat dit ten onrechte is gebeurd; de provincie kan zich daarbij op wettelijke uitzonderingsgronden beroepen. Wij stellen alleen vast dat de inhoud openbaar niet leesbaar is.

Provinciale Staten van Drenthe namen op 1 april 2026 een motie aan waarin ten minste viermaal de tiphoogte tot woningen als uitgangspunt wordt gevraagd. Provinciale Staten van Overijssel verwierpen op 6 mei 2026 een vergelijkbare motie. Bij een turbine van 280 meter betekent viermaal de tiphoogte een afstand van 1.120 meter.

BBB en VVD behoorden in Drenthe tot de fracties die vóór de motie voor ten minste viermaal de tiphoogte tot woningen stemden. In Overijssel stemden BBB en VVD tégen de vergelijkbare motie. Daarmee maakten zowel de provinciale BBB-fracties als de provinciale VVD-fracties bij vergelijkbare voorstellen een verschillende politieke afweging.

De officiële stemregistraties tonen dát verschil, maar verklaren niet zonder meer waarom de fracties anders stemden. Provinciale omstandigheden, de precieze formulering van de moties of andere politieke afwegingen kunnen een rol hebben gespeeld. Zonder een openbare toelichting kan daarover geen conclusie worden getrokken.

Leefbaar Stegeren vindt dat deze verschillen om een openbare inhoudelijke uitleg vragen, zeker vanwege de mogelijke gevolgen van Windpark Ondersloot voor omwonenden in Ommen en Hardenberg.

Analyse Leefbaar Stegeren. “Opvallend” is hier een politieke duiding en geen juridisch of zelfstandig vastgesteld feit.

De Drentse besluitvorming bewijst niet dat viermaal de tiphoogte juridisch verplicht of wetenschappelijk de enige juiste afstand is. Zij laat wel zien dat een provinciale meerderheid 4 × als bestuurlijk uitgangspunt aanvaardbaar kan vinden. Daarom mag van Overijssel een inhoudelijke uitleg worden gevraagd waarom voor inwoners rond Ondersloot met een kortere afstand kan worden volstaan.

Dit is een analyse van Leefbaar Stegeren en geen zelfstandig vastgesteld juridisch feit.

1. Waarom heeft Overijssel de 4×-motie verworpen, terwijl Provinciale Staten van Drenthe een vergelijkbaar uitgangspunt wel aanvaardden?
2. Waarom stemden BBB en VVD in Overijssel tegen de 4×-motie, terwijl dezelfde partijen in Drenthe vóór een vergelijkbare motie stemden? Welke inhoudelijke, juridische of provinciespecifieke verschillen verklaren deze afwijkende keuzes?
3. Is de provincie bereid om voor Ondersloot de varianten 2×, 3× en 4× volwaardig in de NRD en het MER te onderzoeken?
4. Hoeveel woningen liggen bij iedere opstellingsvariant binnen 560, 840 en 1.120 meter?
5. Worden daarbij ook alle woningen in de gemeente Hardenberg meegenomen, waaronder richting Rheezerveen en Dedemsvaart?
6. Welke locatiespecifieke onderbouwing toont aan dat de gekozen afstand voldoende bescherming biedt?
7. Welke uitzonderingen op de provinciale afstandsregel kunnen bij Ondersloot mogelijk aan de orde zijn?
8. Wordt bij alle berekeningen uitgegaan van de maximale aangevraagde tiphoogte?
9. Worden cumulatieve effecten met Windpark De Veenwieken meegenomen?

Doordat de provincie bevoegd gezag is, verschuift het zwaartepunt van de besluitvorming weg van de gemeenteraad die door inwoners rechtstreeks is gekozen. Naar onze mening vraagt dat om extra zorgvuldigheid in informatievoorziening en inspraak.

Welke mogelijkheden hebben Provinciale Staten van Overijssel om bij Windpark Ondersloot aanvullende bescherming, afstandscriteria of locatiespecifieke voorwaarden te verlangen, en welke keuzes hebben zij daarover aantoonbaar gemaakt? Deze en andere vragen staan gebundeld op Openstaande vragen.

• Provincie Overijssel is bevoegd gezag.
• Ondersloot 3 is geselecteerd.
• Het voorstel omvat vier turbines binnen de resterende provinciale programmeringsruimte van circa 80 GWh per jaar; dat is een beleidsmatige capaciteit en geen productieprognose.
• Selectie is geen vergunning.
• Het selectierapport is openbaar.

Voor de punten hieronder hebben wij in de gecontroleerde openbare bronnen geen voldoende bewijs gevonden. Dat betekent niet automatisch dat het tegendeel is bewezen.

• Dat Pure Energie invloed heeft uitgeoefend op de vaststelling van de provinciale selectiecriteria.
• Dat gemeente Ommen invloed heeft gehad op de uiteindelijke provinciale rangschikking of selectie.
• Dat Pondera of Royal HaskoningDHV betrokken was bij de provinciale selectiecriteria of de beoordeling van de aanvragen.
• Dat locatie 3 uit de gemeentelijke verkenning van 2023 rechtstreeks heeft geleid tot de provinciale selectie van Ondersloot 3.
• Dat lokaal eigendom doorslaggevend is geweest bij de provinciale beoordeling.
• Dat een initiatiefnemer bij de provincie een voorkeurspositie heeft gekregen.

De volledige beoordelings- en correspondentiedocumentatie is niet openbaar. Wij doen daarom geen uitspraak over voorkeur of beïnvloeding.

• definitieve turbineposities;
• definitieve tiphoogtes en afstanden tot woningen;
• het definitieve normenkader;
• de vergunningvoorschriften;
• de cumulatieve uitkomsten met Windpark De Veenwieken;
• de juridische aanvragende projectrechtspersoon, zolang dit niet primair is bevestigd;
• bindende afspraken over lokaal eigendom en financiële regelingen;
• of alle onderliggende beoordelingsstukken bij de selectie openbaar beschikbaar zijn.

• de provinciale onderzoeksopdracht;
• de milieueffectrapportage of mer-beoordeling;
• het ontwerpbesluit;
• inspraak en zienswijzen;
• de reactie van de provincie op de zienswijzen;
• het definitieve besluit;
• toezicht, meetgegevens en handhaving na ingebruikname.