Veiligheid en calamiteiten

Onderstaande tabel onderscheidt onderwerpen die afhankelijk zijn van turbinetype en definitieve positie van onderwerpen voor de komende projectbeoordeling. Algemene wettelijke of technische eisen blijven gelden; de concrete uitvoering moet in de projectprocedure worden vastgelegd.

De regels komen van het Rijk. Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) wijst het exploiteren van een windturbine aan als milieubelastende activiteit en stelt daaraan inhoudelijke eisen, onder meer over veiligheid, onderhoud en het melden van ongewone voorvallen. Het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl) bevat de grenswaarden voor het plaatsgebonden risico waaraan een besluit over de locatie moet worden getoetst.

Bevoegd gezag is in dit geval niet de gemeente. De provincie Overijssel voert de regie op dit project; wat dat betekent staat op de pagina’s NRD, MER en projectbesluit en Provincie Overijssel.

Plaatsgebonden risico in gewone taal

Het plaatsgebonden risico is de kans dat iemand die het hele jaar onbeschermd op een bepaalde plek zou verblijven, overlijdt door een ongeval met de installatie. Rond die kanswaarden worden contouren op de kaart getekend. Gebouwen en locaties worden ingedeeld als kwetsbaar (bijvoorbeeld woningen, scholen en zorggebouwen), beperkt kwetsbaar (bijvoorbeeld kleinere bedrijfsgebouwen) of geen van beide. Per categorie geldt een andere toetsingswaarde.

De afstanden volgen uit een berekening, niet uit een vuistregel. De landelijk gebruikte rekenmethode is de Handreiking Risicozonering Windturbines uit 2020. Die methode gebruikt onder meer het turbinetype, de rotordiameter, de bladmassa, het toerental en de faalkansen van de fabrikant. Tiphoogte alleen is dus onvoldoende: twee turbines met dezelfde hoogte kunnen verschillende werpafstanden hebben.

Bij brand in een gondel, mast of transformator is blussen op grote hoogte in de praktijk niet mogelijk. Het optreden van de brandweer richt zich dan op het afzetten van de omgeving, het voorkomen van brandoverslag door vallende delen en het veilig spanningsloos maken van de installatie. Het NIPV beschrijft dat uitgangspunt en de bijbehorende voorbereiding in de Kennisbundel Windturbines.

De projectspecifieke beoordeling moet vóór verdere besluitvorming per turbinepositie ten minste inzicht geven in:

• de relevante brandscenario’s en de berekende kans daarop;
• de mogelijke verspreiding van vuur, rook en brandende onderdelen;
• de gevolgen voor woningen, wegen, natuur, landbouw en elektrische infrastructuur;
• de bereikbaarheid en inzetmogelijkheden van hulpdiensten;
• de gebruikte aannames, onzekerheden en veiligheidsmarges;
• de uitkomsten die als onaanvaardbaar worden beschouwd.

De volledige beoordeling en het advies van Veiligheidsregio IJsselland moeten vóór verdere besluitvorming openbaar zijn. Vooraf moet vaststaan welke uitkomsten betekenen dat het plan niet verder kan.

Bij vorst in combinatie met vocht kan zich ijs op de bladen vormen. Twee situaties worden onderscheiden: ijsval, waarbij ijs bij een stilstaande turbine recht naar beneden valt, en ijsafworp, waarbij een draaiende rotor stukken ijs wegslingert. De afstand die daarbij hoort, hangt af van hoogte, rotordiameter en toerental en wordt met dezelfde risicomethodiek benaderd.

• de weersomstandigheden en technische kenmerken waarbij ijsvorming en ijsafworp mogelijk zijn;
• de afstand tot wegen, fietspaden, erven en vrij toegankelijke terreinen;
• waarschuwing ter plaatse en, zo nodig, tijdelijke afzetting;
• de risicocontouren per turbinepositie, met gebruikte aannames, onzekerheden en veiligheidsmarges.

Buitenlandse richtlijnen hanteren soms eigen vuistregels voor ijsafworpafstanden. Die gelden hier niet als Nederlandse norm en nemen wij daarom niet over.

Grote windturbines worden ontworpen en gecertificeerd volgens internationale normen, met beveiligingen tegen overtoerental en een noodstopvoorziening. Voor de projectspecifieke beoordeling moet openbaar zijn welke ontwerpklasse, certificering, faalkansen en aannames over inspectie en onderhoud zijn gebruikt. Deze gegevens moeten per turbinepositie worden beoordeeld en vooraf duidelijk maken welke uitkomsten onaanvaardbaar zijn.

Voor de beoordeling van de omgeving wordt gerekend met werpafstanden bij nominaal toerental en bij overtoerental. Vervolgens wordt bekeken welke objecten binnen die afstanden liggen. Dat is een projectspecifieke berekening met de gegevens van het gekozen type.

Wij gebruiken incidenten bij andere windparken niet om een kans voor Ondersloot te voorspellen. Zij tonen hooguit welke vraag vooraf beantwoord moet zijn.

Vóór verdere besluitvorming moet per turbinepositie worden beoordeeld of hulpdiensten de locatie tijdig en veilig kunnen bereiken en welke beperkingen brand, rook, ijsafworp, onderdeelbreuk en elektrische infrastructuur opleveren.

De openbare beoordeling moet ten minste de toegangswegen, opstelruimte, bluswatervoorziening, veilige afstanden, aanrijtijden, mogelijke blokkades en het advies van Veiligheidsregio IJsselland bevatten. Vooraf moet duidelijk zijn welke tekortkomingen of risico’s betekenen dat het plan niet verder kan.

Technische voorzieningen kunnen een berekend risico beïnvloeden, maar vervangen geen volledige beoordeling vooraf. Voor Ondersloot moet vóór verdere besluitvorming openbaar zijn welke risico’s per turbinepositie worden berekend, welke aannames en onzekerheden zijn gebruikt en welke beoordelingscriteria gelden.

De beoordeling moet in ieder geval afzonderlijk ingaan op brand, ijsafworp, blad- en onderdeelbreuk, constructieve veiligheid, bereikbaarheid voor hulpdiensten, leidingen, wegen, woningen en cumulatie met De Veenwieken.

Vooraf moet een duidelijke afwijzingsgrens zijn vastgelegd. Wanneer de veiligheid niet controleerbaar kan worden aangetoond of een onaanvaardbaar risico resteert, kan het plan niet verder.

Voorbeelden van brand en andere incidenten bij windturbines elders staan uitgewerkt op Praktijkvoorbeelden — veiligheid en bestrijdbaarheid, waaronder een turbinebrand in Nieuwleusen en een brand na vermoedelijke blikseminslag in Texas.