Landelijke overheid: regels, beleid en financiële kaders

Het Rijk stelt onder meer kaders voor:

• de Omgevingswet en de bijbehorende uitvoeringsbesluiten;
• milieuregels voor windturbines (Besluit activiteiten leefomgeving);
• milieueffectrapportage (project-mer en plan-mer);
• klimaat- en energiebeleid;
• natuur- en soortenbescherming;
• technische en externe veiligheid;
• subsidies en financiële ondersteuning;
• landelijke afspraken over participatie en lokaal eigendom.

Het Rijk bepaalt niet automatisch de locatie van Windpark Ondersloot. Voor dit project is de provincie Overijssel het bevoegd gezag. De landelijke regels vormen wel het kader waarbinnen de provincie haar besluiten moet nemen en motiveren.

Het landelijke beleid geeft de richting en de wettelijke kaders. Provincie Overijssel past die bij Ondersloot toe in een projectspecifieke procedure.

Het Rijk stelt de nationale klimaat- en energiedoelen vast en maakt daarover afspraken met provincies en gemeenten. Een deel van de opgave voor duurzame opwek op land is uitgewerkt via de Regionale Energiestrategieën (RES): in dertig regio's werken overheden samen aan grootschalige opwek op land. Die afspraken zijn bestuurlijk van aard: zij verplichten niet rechtstreeks tot een windpark op een specifieke locatie en vormen geen vergunning, maar zij vormen wel de aanleiding voor provinciale en gemeentelijke zoekgebieden. Ieder project moet daarna afzonderlijk worden beoordeeld. Zie Rijksoverheid — Windenergie op land ↗ (opent in een nieuw tabblad) en Nationaal Programma Regionale Energiestrategie ↗ (opent in een nieuw tabblad).

Hoe die keten in Overijssel en Ommen concreet uitpakte, staat op de pagina's Provincie Overijssel en Gemeente Ommen.

De landelijke en regionale opgave kan aanleiding zijn om een windproject te ontwikkelen. Voor daadwerkelijke realisatie is vervolgens een ruimtelijke en milieukundige besluitvormingsprocedure nodig.

Landelijke wetgeving → provinciale projectprocedure → onderzoeken → ontwerpbesluit → inspraak → definitief besluit → toezicht en handhaving

• De Omgevingswet vormt het algemene juridische kader.
• Een windpark met drie of meer turbines is vergunningplichtig.
• Een mer-beoordeling of milieueffectrapportage kan verplicht zijn.
• Provincie Overijssel is bij Ondersloot het bevoegd gezag.
• Landelijke regels worden in het provinciale besluit projectspecifiek toegepast en gemotiveerd.

De stappen van de procedure en de momenten van inspraak staan uitgebreider op Inspraak, zienswijzen, bezwaar en beroep.

Historische normen tot 2021

Sinds 2011 golden 47 dB L_den en 41 dB L_night als algemene landelijke geluidsnormen voor windturbines. Die normen werken met een jaargemiddelde: een turbine kan in bepaalde periodes meer geluid produceren zonder dat de jaarnorm wordt overschreden.

De normen werden in 2009 voorbereid onder minister Cramer (VROM). Journalistiek onderzoek van Zembla (BNNVARA, 8 december 2022) ↗ (opent in een nieuw tabblad) beschrijft dat de Inspectie van VROM destijds tegen de normen adviseerde en waarschuwde voor slaapverstoring en beperkte handhaafbaarheid, en dat interne documenten vermelden dat hinder vanaf 35 dB snel oploopt; volgens Omgevingsdienst NL bestaat er geen pieknorm, alleen een jaarnorm. Dit is een journalistieke reconstructie op basis van openbaar gemaakte documenten, geen officiële vaststelling. Zie voor de inhoudelijke uitleg de pagina Geluid en de twee Zembla-items onder Gerelateerde artikelen.

Uitspraak Raad van State en tijdelijke regeling

Nieuwe landelijke normen in voorbereiding

Kabinetsbrief 28 augustus 2026 over de afstandsnorm

Wat het kabinet in de brief meldt

• Het kabinet kiest ervoor de in het ontwerpbesluit opgenomen afstandsnorm van tweemaal de tiphoogte te behouden.
• Het kabinet schrijft dat een afstandsnorm geen extra bescherming tegen hinder biedt, maar wel duidelijkheid en zekerheid over de toegestane afstand tussen woningen en windturbines.
• Voor de afstandsnorm wordt de instructieregel “rekening houden met” opgenomen. Daarbij is een gemotiveerde afwijking naar beneden mogelijk volgens het principe “pas toe of leg uit”.
• In de algemene maatregel van bestuur worden uitzonderingen gedefinieerd, onder meer voor vervanging van bestaande windparken en voor bepaalde grootschalige woningbouwlocaties en woningbouwplannen die formeel in voorbereiding zijn.
• Bij inwerkingtreding van het besluit vervallen provinciale instructieregels over afstandsnormen.
• Het besluit wordt na vijf jaar geëvalueerd. Het ontwerpbesluit wordt voor het einde van 2026 aan het parlement toegezonden voor voorhang.

Bron: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Kamerbrief “Besluitvorming afstandsnorm in het ontwerpbesluit windturbines leefomgeving”, 28 augustus 2026, kenmerk IENW/BSK-2026/166764 (Tweede Kamer-document 2026D39753) ↗ (opent in een nieuw tabblad) en de bijbehorende beslisnota (2026D39754) ↗ (opent in een nieuw tabblad).

Vergelijking: 2×, 3× en 4× de tiphoogte

Zie voor een provinciaal bestuurlijk vergelijkingsvoorbeeld de aangenomen Drentse motie op de pagina Windpark Ondersloot. Die motie is een provinciaal besluit in Drenthe en geen landelijke norm.

Inbreng van omwonendenorganisaties

Op 24 juni 2026 heeft het netwerk Omwonenden Windparken Nederland (OWN) een standpuntnota (position paper) opgesteld voor de Tweede Kamer over het Ontwerpbesluit Windturbinebepalingen Leefomgeving: Pijnpunten Ontwerpbesluit Windturbinebepalingen Leefomgeving ↗ (opent in een nieuw tabblad). Het netwerk vraagt daarin aandacht voor rechtsbescherming, leefbaarheid en volksgezondheid van omwonenden. Het document laat zien welke bezwaren vanuit omwonendenorganisaties tegen de voorgestelde landelijke regels worden ingebracht. NLVOW publiceerde het stuk in juli 2026 op nlvow.nl ↗ (opent in een nieuw tabblad).

Dit is een belanghebbende bron. De ingebrachte kritiekpunten zijn daarmee niet automatisch wetenschappelijk vastgesteld, door de regering onderschreven of door de Tweede Kamer overgenomen. Voor feitelijke en wetenschappelijke beweringen blijven officiële stukken en de oorspronkelijke onderzoeken leidend.

Wat OWN in het document stelt

• Het ontwerpbesluit zou geen wezenlijk aanvullende bescherming bieden, omdat bevoegd gezagsorganen gemotiveerd van de landelijke normen mogen afwijken tot een bovengrens die volgens OWN overeenkomt met de oude normen uit het Activiteitenbesluit.
• De jaargemiddelde L_den-systematiek middelt volgens OWN pieken weg en maakt handhaving in de praktijk moeilijk; OWN vraagt om openbaarmaking van operationele windparkgegevens (SCADA) en een maximale wettelijke termijn voor handhavingsprocedures.
• Laagfrequent geluid en infrageluid worden volgens OWN ten onrechte niet als zelfstandige hinderfactoren erkend, en de aangescherpte normen gelden niet voor bestaande turbines.
• OWN vraagt de besluitvorming over het normenkader aan te houden tot lopend onderzoek is afgerond en onafhankelijk is geëvalueerd, en om directe mitigatie of stilstandregelingen bij bestaande windparken in de avond- en nachturen.
• Verder vraagt OWN om een bouwstop voor nieuwe projecten en repowering op land en om een onafhankelijke audit van de in de nota genoemde knelpunten.

Officiële status: het Ontwerpbesluit Windturbinebepalingen Leefomgeving is een ontwerp; er is nog geen algemene maatregel van bestuur met de nieuwe windturbinebepalingen in het Staatsblad gepubliceerd. Wetenschappelijk of juridisch afzonderlijk vastgesteld zijn onder meer de uitspraak van de Raad van State van 30 juni 2021 en de verlenging van de tijdelijke overbruggingsregeling (Staatsblad 2025, 158); die staan hierboven beschreven. Wat er met de kritiekpunten van OWN gebeurt, is onderwerp van lopende politieke besluitvorming. Het stuk is als ingekomen brief van een belangenorganisatie geregistreerd bij de Eerste Kamer (dossier 29.383, 25 juni 2026, nr. 181681). Een registratie of behandeling bij de Tweede Kamer hebben wij niet openbaar kunnen vaststellen; het aanbieden of ontvangen van een document is geen behandeling, instemming of besluit.

Bij een nieuw windpark komen in de landelijke kaders in ieder geval de volgende beoordelingsonderwerpen aan de orde. Voor de inhoudelijke uitleg verwijzen we door naar de themapagina's.

Leefomgeving

• geluid — zie Geluid;
• cumulatie met andere turbines en geluidsbronnen;
• slagschaduw — zie Slagschaduw;
• lichtschittering.

Veiligheid

• externe veiligheid;
• wegen, leidingen en bebouwing;
• bouw- en technische veiligheid;
• luchtvaart, radar en obstakelverlichting.

Natuur en landschap

• vogels en vleermuizen;
• beschermde natuur;
• landschap;
• ruimtelijke kwaliteit.

Toezicht en uitvoering

• meet- en productiegegevens;
• monitoring;
• vergunningvoorschriften;
• toezicht en handhaving.

Welke onderzoeken voor Ondersloot daadwerkelijk zijn of worden uitgevoerd, en hoe de uitkomsten worden gewogen, moet in de procedure blijken.

Landelijk bestaat de afspraak uit het Klimaatakkoord om te streven naar 50% lokaal eigendom bij hernieuwbare opwek op land. Dat is een streefwaarde en geen automatisch individueel wettelijk recht. Gemeente Ommen hanteert daarnaast een eigen inzet van 60% lokaal eigendom; ook dat is beleid en geen wet. RVO onderscheidt procesparticipatie (meedenken en meepraten over het plan) en financiële participatie (mede-eigenaarschap, obligaties of een omgevingsfonds), en benadrukt dat lokaal eigendom niet alleen over geld gaat maar ook over zeggenschap: RVO — Participatie bij zonne-energie en windenergie op land ↗ (opent in een nieuw tabblad).

Daarnaast bestaan gedragscodes van de sector over participatie en omgevingsfondsen. Ook die zijn geen wet. Welke afspraken voor Ondersloot uiteindelijk bindend worden, moet in de procedure en de vergunning blijken. Wat dit voor Ondersloot betekent, staat op Lokaal eigendom en Pure Energie.

Windenergie op land wordt in Nederland vooral financieel ondersteund via de SDE++-regeling: een exploitatiesubsidie die het verschil tussen de kostprijs en de marktprijs van de opgewekte elektriciteit deels afdekt. Het Rijk stelt de openstellingsronden, de basisbedragen en de voorwaarden vast; het PBL adviseert over de bedragen en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voert de regeling uit. De aangekondigde openstellingsperiode voor de SDE++ in 2026 loopt volgens RVO van 27 oktober tot en met 26 november 2026, met een aangekondigd budget van 8 miljard euro (geraadpleegd op 8 augustus 2026).

• subsidie is geen vergunning;
• subsidie is geen winstgarantie;
• netcapaciteit en aansluiting beïnvloeden de uitvoerbaarheid.

Wijzigingen in de landelijke ondersteuning na 2026, waaronder een eventuele overgang naar andere instrumenten zoals contracts for difference, zijn op de geraadpleegde officiële pagina's niet als vastgesteld beleid terug te vinden; wij nemen daarover niets over zolang dat niet officieel is bevestigd.

Wat dit financieel betekent voor dit project staat op Kosten, opbrengsten & rendement. De regeling en de financiële inrichting staan beschreven op RVO — SDE++ aanvragen ↗ (opent in een nieuw tabblad) en RVO — Windpark financieel regelen ↗ (opent in een nieuw tabblad).