Inspraak, zienswijzen, bezwaar en beroep

De Veenwieken: wat leert deze uitspraak ons?

Bij Windpark De Veenwieken waren er tijdens de voorbereiding op verschillende momenten mogelijkheden voor inspraak en zienswijzen. Uit de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State blijkt onder meer dat in 2014 een concept-Notitie Reikwijdte en Detailniveau (concept-NRD) aan de orde was, in 2015 het MER en de voorontwerpplannen en in 2016 de ontwerpplannen en ontwerpvergunningen.

De Afdeling betrok deze mogelijkheden voor inspraak bij haar beoordeling van de procedure. De tegen de besluiten ingestelde beroepen werden uiteindelijk ongegrond verklaard.

Waarom is deze uitspraak toch relevant?

De zaak De Veenwieken is relevant omdat zij laat zien hoe bij een eerder windproject in Ommen en Hardenberg milieuonderzoek, inspraak en besluitvorming in de toen geldende procedure op elkaar volgden en hoe de Raad van State die procedure later beoordeelde. Het is daarmee relevante historische jurisprudentie, maar geen blauwdruk voor de huidige procedure van Ondersloot.

Bron: Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, 20 december 2017, ECLI:NL:RVS:2017:3504 (opent in een nieuw tabblad) ↗

De begrippen op een rij

Participatie

Meepraten en meedenken buiten een formele procedure om, bijvoorbeeld tijdens informatieavonden of in een omgevingsoverleg. Participatie is vormvrij: de initiatiefnemer of overheid bepaalt hoe die wordt georganiseerd en is niet verplicht uw inbreng over te nemen.

Inspraak

Een georganiseerd moment waarop u formeel kunt reageren op een plan of ontwerpbesluit, bijvoorbeeld tijdens een terinzagelegging of bij een commissievergadering van de gemeenteraad.

Zienswijze

Uw schriftelijke of mondelinge reactie op een ontwerpbesluit dat ter inzage ligt. Het bevoegd gezag moet in het definitieve besluit aangeven wat het met de zienswijzen heeft gedaan. Of een eerdere zienswijze juridisch nodig is om later beroep te kunnen instellen, hangt af van de dan geldende wetgeving, de gevolgde procedure, de aard van het besluit en de vraag of iemand belanghebbende is.

Bezwaar

Een verzoek aan hetzelfde bestuursorgaan om een genomen besluit te heroverwegen. Bezwaar speelt bij besluiten waarop de reguliere procedure van toepassing is. Wordt een besluit voorbereid met afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht — de procedure met een ontwerpbesluit en zienswijzen — dan is bezwaar geen standaardtussenstap; tegen het definitieve besluit staat dan in beginsel rechtstreeks beroep open.

Beroep

Een procedure bij de bestuursrechter, in dit soort zaken vaak bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De rechter toetst of het besluit zorgvuldig is voorbereid en of het in overeenstemming is met wet- en regelgeving.

Zienswijze en toegang tot de bestuursrechter

Het is verstandig om tijdens een formele zienswijzenprocedure tijdig en zo volledig mogelijk te reageren. Daarmee worden zorgen en argumenten vroeg vastgelegd en kan het bevoegd gezag daarop ingaan. Of een eerdere zienswijze juridisch noodzakelijk is om later beroep te kunnen instellen, hangt af van de dan geldende wetgeving, de gevolgde procedure, de aard van het besluit en de vraag of iemand belanghebbende is.

Dit is een praktisch advies van Leefbaar Stegeren en geen algemene wettelijke ontvankelijkheidseis. Wij adviseren ook tijdig een zienswijze in te dienen wanneer iemand waarschijnlijk belanghebbende is.

Belanghebbenden. Sinds de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van 14 april 2021 wordt het ontbreken van een eerdere zienswijze belanghebbenden niet zonder meer tegengeworpen. Volgens de officiële uitleg van de Raad van State geldt die verruimde toegang voorlopig in alle omgevingsrechtelijke zaken die met afdeling 3.4 van de Algemene wet bestuursrecht zijn voorbereid.

Niet-belanghebbenden. Wie geen belanghebbende is, maar gebruikmaakt van een wettelijk opengestelde mogelijkheid om een zienswijze in te dienen, kan daarmee toegang tot de bestuursrechter verkrijgen. Wie geen zienswijze indient, heeft als niet-belanghebbende in beginsel geen toegang tot de rechter, behoudens bijzondere omstandigheden, bijvoorbeeld een verschoonbare reden waarom niet eerder is gereageerd.

Toegang tot de bestuursrechter gaat uitsluitend over de vraag of een beroep in behandeling wordt genomen (de ontvankelijkheid). Het zegt niets over de kans dat een beroep inhoudelijk slaagt.

Welke rechter en welke beroepsgang? De inhoudelijke regeling van het projectbesluit staat in afdeling 5.2 van de Omgevingswet. Artikel 16.71 van de Omgevingswet bepaalt welke voorbereidingsprocedure van toepassing is. Welke rechter bevoegd is en of beroep in eerste en enige aanleg openstaat, volgt uit bijlage 2 bij de Algemene wet bestuursrecht. Of, en bij welke rechter, beroep openstaat volgt uit de wettelijke regeling die geldt op het moment van het besluit.