Pondera

De gegevens hieronder komen rechtstreeks uit het rapport zelf en zijn daarmee primair vastgesteld.

• Titel: Verkenning windenergie Ommen
• Opdrachtgever: gemeente Ommen
• Opdrachtnemer: Pondera
• Projectnummer: 722149
• Type: quickscan
• Status: definitief rapport
• Datum: 30 maart 2023

Pondera omschrijft het onderzoek zelf als een ruimtelijk-technische analyse: het in beeld brengen van de ruimtelijke mogelijkheden voor grote windturbines en van mogelijke zoekgebieden. Het rapport vermeldt dat de analyse geen richting geeft over de eventuele wenselijkheid of onwenselijkheid van locaties.

Het onderscheid is daarmee: de verkenning gaat over ruimtelijk-technische potentie en niet over integrale geschiktheid of wenselijkheid van een locatie.

De werkwijze bestond uit vier stappen:

1. keuze van een referentieturbine;
2. ruimtelijke belemmeringen in GIS in kaart brengen;
3. locaties met voldoende potentiële ruimte bepalen;
4. deze vertalen naar bredere zoekgebieden.

Pondera gebruikte als referentieturbine:

• ashoogte: 150 meter;
• rotordiameter: 150 meter;
• tiphoogte: 225 meter;
• indicatief vermogen: circa 3,5–5 MW.

Pondera zocht naar gebieden waarin indicatief minimaal drie turbines konden worden geplaatst. Voor de onderlinge afstand werd indicatief circa vier rotordiameters gehanteerd: ongeveer 600 meter.

Wel onderdeel van de quickscan

• Woonbebouwing en gevoelige objecten zoals woningen, scholen en zorginstellingen
• Geluid, via een afstandsbenadering van circa 400 meter tot geluidgevoelige objecten, gebaseerd op de destijds gehanteerde uitgangspunten (Lden 47 dB, Lnight 41 dB, situatie 2023)
• Slagschaduw, via dezelfde afstandsbenadering uit 2023
• Natura 2000 en Natuurnetwerk Nederland, kwalitatief als ‘zachte’ belemmering
• Infrastructuur: hoofdwegen waaronder de N36, spoor- en vaarwegen, waterkeringen
• Hoogspanningsverbindingen en buisleidingen
• Risicovolle en BRZO-inrichtingen (externe veiligheid)
• Bestaande windturbines, als onderlinge plaatsingsafstand van circa 600 meter
• Provinciaal windbeleid, winduitsluitingsgebieden en nationale landschappen
• Radar, defensie en luchtvaart

Een aantal onderwerpen kwam in het rapport wel voor, maar is in deze fase niet integraal beoordeeld of tegen elkaar afgewogen. Pondera geeft daarbij aan dat nader onderzoek nodig is. Deze onderwerpen staan hieronder in gelijke verhouding: recreatie en toerisme zijn dus één voorbeeld naast andere.

• Landschap — geen integrale beoordeling en afweging; landschappelijke waarden die niet apart beschermd zijn, vroegen nader onderzoek.
• Ecologie — specifieke ecologische effecten op locatieniveau waren niet volledig onderzocht; Natura 2000, NNN en andere zachte belemmeringen konden aanleiding geven tot vervolgonderzoek.
• Recreatie en toerisme — relaties met ander beleid, waarbij landbouw en recreatie expliciet als voorbeeld worden genoemd, zijn niet bij deze verkenning betrokken.
• Specifieke locatie-effecten — de effecten van een concrete opstelling op een concrete plek zijn niet beoordeeld.
• Overige zachte belemmeringen — deze waren in beeld gebracht als aandachtspunt, niet als afgewogen oordeel.

De aanduiding ‘potentieel kansrijke locatie’ betekent daarom niet dat een locatie landschappelijk, ecologisch, recreatief of maatschappelijk geschikt of wenselijk is verklaard.

Bij onze controle van het rapport hebben wij de volgende onderwerpen niet als zelfstandig beoordelingscriterium aangetroffen. Dit formuleren wij als onderzoeksvraag en niet als vaststelling dat zij nooit ergens zijn beoordeeld.

• gezondheid als zelfstandig criterium;
• cumulatie met het bestaande Windpark De Veenwieken;
• visuele insluiting van woningen of buurtschappen;
• cumulatieve gebiedsbelasting.

Op basis van de ruimtelijk-technische analyse deelde Pondera de beschikbare ruimte in acht ‘potentieel kansrijke locaties’ in: locaties waar volgens de gehanteerde uitgangspunten indicatief minimaal drie windturbines konden worden geplaatst. Deze acht locaties zijn daarna vertaald naar vier bredere zoekgebieden, ruimer getrokken om ontwikkelingsruimte en nader onderzoek mogelijk te maken.

De acht potentieel kansrijke locaties

De kaart laat zien welke acht locaties Pondera op basis van ruimtelijk-technische criteria als potentieel kansrijk aanduidde. De contouren geven een globale ligging weer. Binnen en rond deze contouren zijn ook gebieden zichtbaar die volgens de legenda binnen het Natuurnetwerk Nederland of Natura 2000 liggen.

De kaart vormt geen integrale beoordeling van de wenselijkheid van windenergie op deze locaties. Zij toont evenmin een definitieve opstelling, projectgrens of vergunning. Onderwerpen zoals landschap, recreatie, toerisme, leefbaarheid, cumulatie en mogelijke landschappelijke insluiting zijn hiermee niet beoordeeld en voor Windpark Ondersloot niet onderzocht.

De kaart is bovendien gebaseerd op een referentieturbine met een ashoogte van 150 meter en een rotordiameter van 150 meter: ongeveer 225 meter tiphoogte. De later door Pure Energie voor Windpark Ondersloot beschreven turbines hebben een tiphoogte van 280 meter. Voor het huidige plan zijn daarom actuele onderzoeken nodig.

Chronologische tijdlijn

Wat de gemeente vervolgens met deze uitkomst deed, staat op de pagina Gemeente Ommen.

Het rapport vermeldt bij locatie 3 onder meer:

• indicatief ruimte voor 3–6 turbines;
• agrarisch landschap;
• volgens de tabel geen Natuurnetwerk Nederland binnen de aangeduide locatie;
• volgens de tabel geen Natura 2000 binnen de aangeduide locatie;
• nabij bestaand windpark;
• provinciale Windladder: trede 1;
• ruimte vooral beperkt door woningen.

Het rapport vermeldt daarnaast dat het betrekken van solitair liggende woningen bij een windpark de beschikbare plaatsingsruimte en daarmee mogelijk het aantal turbines kan vergroten. Uit het rapport alleen blijkt niet dat dit bij Ondersloot is gebeurd.

Pure Energie situeert het latere plangebied van Windpark Ondersloot ten noorden van de N36, ten oosten van het bestaande Windpark De Veenwieken en ten westen van het Zwarte Pad.

Vergelijking van deze openbare locatiekaart met de kaart van de acht potentieel kansrijke locaties wijst erop dat het latere plangebied binnen of in sterke mate overlappend met Pondera-locatie 3 ligt. De openbare kaarten wijzen daarmee op een sterke geografische overeenkomst.

Voor een exacte één-op-één vaststelling zijn de oorspronkelijke GIS-shapefiles van Pondera en de digitale begrenzing van Ondersloot nodig. Wij presenteren een exacte overlap dus niet als vastgesteld feit.

Pondera heeft aantoonbaar bij meerdere windprojecten werkzaamheden uitgevoerd in opdracht van of voor projecten van Raedthuys/Pure Energie. Bij Windpark De Veenwieken stelde Pondera in 2014 de concept-notitie reikwijdte en detailniveau (cNRD) en in 2015 het milieueffectrapport (MER) op voor De Wieken B.V. en Raedthuys Windenergie B.V. In 2016 stelde Pondera daarnaast een afzonderlijke notitie op over De Veenwieken en toerisme. Ook bij Windpark Oude Buurserdijk stelde Pondera in 2024 de concept-notitie reikwijdte en detailniveau op voor een project waarin Pure Energie WP Oude Buurserdijk B.V. initiatiefnemer/opdrachtgever was. Bij dat project bracht de Commissie voor de milieueffectrapportage op 2 april 2025 advies uit over de reikwijdte en het detailniveau van het nog op te stellen milieueffectrapport.

Daarmee is sprake van een aantoonbare terugkerende zakelijke opdrachtgever-opdrachtnemerrelatie over meerdere jaren.

Een zakelijke opdrachtgever-opdrachtnemerrelatie is op zichzelf niet ongebruikelijk en bewijst niet dat bij de quickscan voor Ommen sprake was van belangenverstrengeling of beïnvloeding.

• De Raedthuys-organisatie voert sinds 2019 de naam Pure Energie. Dit betekent niet automatisch dat iedere afzonderlijke oude Raedthuys-B.V. juridisch één-op-één dezelfde entiteit is als een huidige Pure Energie-B.V.
• Van de tien turbines van De Veenwieken staan er vijf op het grondgebied van de gemeente Ommen. Pure Energie ontwikkelde later het project Ondersloot, in dezelfde omgeving.
• Op 6 november 2024 werd Pondera Consult overgenomen door Royal HaskoningDHV. Pondera Development ging zelfstandig verder als Pronewable Development. Tegelijkertijd sloten de partijen een strategische raamovereenkomst voor verdere samenwerking.

Wel aantoonbaar

• Pondera onderzocht in 2023 in opdracht van gemeente Ommen de ruimtelijke mogelijkheden voor windenergie en bepaalde acht potentieel kansrijke locaties.
• Locatie 3 lag nabij het bestaande Windpark De Veenwieken, met ruimte voor 3–6 turbines.
• Pure Energie presenteerde in 2024 het plan Ondersloot ten oosten van De Veenwieken en ten noorden van de N36; de openbare kaarten laten een sterke geografische overeenkomst zien.
• Pondera verrichtte eerder werkzaamheden voor projecten van Raedthuys/Pure Energie.

• Dat Pondera in 2023 “Windpark Ondersloot” selecteerde.
• Dat Pure Energie opdracht gaf voor de gemeentelijke quickscan of invloed had op de analyse.
• Dat Pondera locatie 3 speciaal voor Pure Energie bepaalde.
• Dat Pondera later betrokken was bij de provinciale selectie van Ondersloot 3.
• Dat de geografische overeenkomst belangenverstrengeling bewijst.
• Dat er een eigendoms-, aandeelhouders-, moedermaatschappij-, bestuurders- of zeggenschapsband bestaat tussen Pondera en Pure Energie/Raedthuys. De aantoonbare relatie betreft zakelijke projectopdrachten; dat is niet hetzelfde als eigendom of zeggenschap.

Bij de huidige openbare broncontrole is geen bewijs gevonden dat Pondera of Royal HaskoningDHV betrokken was bij de provinciale selectiecriteria of beoordeling. Dat sluit externe advisering niet uit; de volledige inhuur- en beoordelingsdocumentatie is niet openbaar.

1. Valt het huidige Ondersloot-plangebied op basis van originele GIS-bestanden exact binnen Pondera-locatie 3?
2. Wie bepaalde dat de acht locaties naar bredere zoekgebieden moesten worden vertaald?
3. Is na de overgang van een referentieturbine van 225 meter naar turbines van 280 meter opnieuw ruimtelijk onderzocht wat dit betekent voor woningen, geluid, slagschaduw, landschap en ecologie?
4. Welke landschappelijke en ecologische onderzoeken zijn na maart 2023 uitgevoerd, en welke daarvan hebben betrekking op het latere Onderslootgebied?
5. Wanneer en op welke wijze zijn de mogelijke gevolgen voor recreatie en toerisme wél onderzocht, nadat deze buiten de verkenning waren gebleven?
6. Worden de effecten van Ondersloot cumulatief onderzocht met De Veenwieken — geluid, slagschaduw, landschapsbeeld, het gezamenlijke aantal zichtbare turbines en effecten op natuur en bewoners tussen beide parken?
7. Wordt onderzocht of de combinatie van beide parken tot visuele insluiting van woningen of buurtschappen kan leiden?
8. Welke bestaande milieubelastende en infrastructurele functies liggen al rond het projectgebied, en hoe verhouden die zich tot nieuwe turbines?
9. Zijn bij de latere ontwikkeling woningen anders behandeld doordat bewoners of grondeigenaren bij het windpark betrokken zijn of zouden worden?
10. Is bij de opdrachtverlening gekeken naar eerdere werkzaamheden van Pondera voor Raedthuys/Pure Energie en naar de schijn van belangenverstrengeling?

Dit zijn openstaande onderzoeksvragen, geen vastgestelde feiten.

Welke documenten ontbreken nog? (mogelijk Woo-verzoek)

• opdrachtbrief, offerte en opdrachtbevestiging;
• conceptversies van de quickscan en ambtelijke opmerkingen daarop;
• e-mails gemeente ↔ Pondera;
• GIS-shapefiles van locaties 1 tot en met 8 en van de vier zoekgebieden;
• documenten over de keuze van de referentieturbine van 225 meter en het criterium van minimaal drie turbines;
• documenten over het verbreden van acht locaties naar zoekgebieden;
• documenten waarin locatie 3 specifiek wordt besproken;
• documenten waarin is beoordeeld of turbines van 280 meter passen binnen de eerdere ruimtelijke uitgangspunten;
• de keuze om recreatie en relaties met ander beleid niet in de verkenning te betrekken;
• landschappelijke en ecologische vervolgonderzoeken, waaronder Natura 2000 en NNN;
• integriteits- en onafhankelijkheidscheck Pondera.

Onze overige vragen staan gebundeld op de pagina Openstaande vragen.

Een technische zoekgebiedverkenning kan geschikt zijn om op basis van bepaalde belemmeringen gebieden af te bakenen of te verkleinen. Zo’n verkenning is echter niet automatisch een integrale effectbeoordeling van een concreet windpark: landschap, ecologie op locatieniveau, recreatie, gezondheid, cumulatie en de bredere gebiedsbelasting zijn er niet in afgewogen.

Naar onze indruk kreeg een beperkte technische verkenning vervolgens een rol in de politieke begrenzing van gebieden waar commerciële windprojecten mogelijk werden. Dit is onze analyse en geen vastgesteld feit. Ook geldt: uit openbare bronnen blijkt niet dat Pure Energie invloed had op de gemeentelijke opdracht of op de inhoud van de verkenning. Vergelijkbare discussies over dubbele rollen speelden elders, onder meer in Barendrecht; zie Ervaringen elders.

De vergelijking kent een belangrijke beperking: in Barendrecht ging de discussie over een gelijktijdige/dubbele rol, terwijl de aangetroffen relaties rond Ommen betrekking hebben op verschillende momenten en opdrachten. De Barendrecht-casus bewijst daarom niets over de situatie in Ommen.

De bestuurlijke vraag wat de gemeente vervolgens met deze uitkomst deed, hoort op een andere pagina.

Bekijk de bestuurlijke doorwerking bij het raadsbesluit van 22 juni 2023 →