Materialen, slijtage en ontmanteling

Het RIVM publiceerde in 2023 een quickscan naar mogelijke emissies van chemische stoffen en microplastics door windturbines op land. Op de mast en rotorbladen zitten beschermende coatings. Door weersinvloeden kunnen stoffen en deeltjes uit deze coatings slijten en in bodem en water terechtkomen. Het RIVM noemt dit aannemelijk.

Volgens de quickscan wordt de hoeveelheid microplastics die per turbine vrijkomt geschat op 3,1 gram tot 14 kilogram per jaar. Deze zeer ruime bandbreedte laat zien dat de hoeveelheid nog niet nauwkeurig kan worden bepaald. Zij hangt onder meer af van het gebruikte materiaal en van technieken die slijtage beperken.

Het RIVM concludeert niet dat deze emissies in de praktijk gezondheidsschade of milieuschade veroorzaken. Daarvoor is nog onvoldoende bekend over:

• de gebruikte coatings en chemische stoffen;
• de hoeveelheid die daadwerkelijk vrijkomt;
• de mate waarin slijtageremmende technieken worden toegepast;
• de verspreiding naar bodem en water;
• de mogelijke gevolgen voor mens en milieu.

Het RIVM adviseert daarom nader onderzoek. De quickscan is een algemene verkenning voor windturbines op land en geen onderzoek naar Windpark Ondersloot. Bekijk de officiële RIVM-publicatie, of open het rapport als pdf.

Aanvullende Europese context

In augustus 2026 beantwoordde de Europese Commissie schriftelijke vragen over microplastics uit windturbines. De Commissie wees op de bredere problematiek van onbedoelde emissies uit onder meer verf en coatings en verwees naar onderzoek waaruit volgt dat de uitstoot van windturbines lager is dan die van veel andere bronnen. Het antwoord bevat geen projectspecifieke beoordeling van Windpark Ondersloot. De genoemde hoeveelheden in de voorafgaande vraag zijn beweringen van de indiener en geen zelfstandige vaststelling van de Commissie. Lees het officiële antwoord van de Europese Commissie.

Regen, hagel, stof, uv-belasting en andere weersinvloeden kunnen de voorrand van rotorbladen aantasten. Dit heet voorranderosie. Eerst raakt de beschermende coating beschadigd; bij verdergaande slijtage kunnen ook onderliggende lagen worden aangetast. Daarbij kunnen materiaaldeeltjes vrijkomen. Hoe groot die slijtage is, hangt af van de toegepaste coating, het turbinetype, de draaisnelheid van de bladtippen, het onderhoudsprogramma en de plaatselijke weersomstandigheden.

Wij noemen bewust geen algemeen emissiegetal als vaststaand cijfer. Als onderzoeksvoorbeeld geldt: een modelstudie van Caboni e.a. (2025) schat voor een moderne offshore referentieturbine van 15 MW met drie rotorbladen en een beschermlaag van polyurethaan gemiddeld circa 240 gram microplastics per turbine per jaar. Dit is een modeluitkomst voor offshore omstandigheden en geen meting of voorspelling voor de beoogde landturbines bij Ondersloot. De studie onderzoekt of materiaalverlies optreedt en welke omvang dat onder bepaalde aannames kan hebben; zij stelt geen gezondheidsschade en geen lokaal ecologisch effect vast.

Onderzoek naar de verspreiding van deeltjes uit rotorbladslijtage, naar blootstelling en naar ecologische gevolgen is nog beperkt. Eén van de weinige experimentele studies is een laboratoriumonderzoek met blauwe mosselen (Mytilus edulis). Daarin werd materiaal gebruikt dat afkomstig is van rotorbladcoating en glasvezelcomposiet, in een offshore en aquatische context. Onder de geteste omstandigheden werd geen significante metabole verstoring vastgesteld en werden slechts beperkte reacties gezien. Deze uitkomst is niet toepasbaar als bewijs voor landturbines of voor de omgeving van Ondersloot.

Voor Ondersloot zijn over de hoeveelheden, verspreiding en risico's van deze deeltjes nog geen projectspecifieke gegevens openbaar.

Twee belanghebbende publicaties waarschuwen dat door slijtage van rotorbladen microplastics en mogelijk stoffen uit epoxy- of coatingmateriaal in het milieu kunnen komen. Green Warriors of Norway verbindt dit vraagstuk aan bisfenol A en mogelijke effecten op voortplanting en ecosystemen. Wind Concerns spreekt van een bredere milieu- en gezondheidsdreiging door bladslijtage.

Deze publicaties zijn geen peer-reviewed onderzoeken en steunen voor hun kwantitatieve claims sterk op de Noorse analyse van Solberg, Rimereit en Weinbach uit 2021. Een peer-reviewed modelstudie van Caboni e.a. uit 2025 concludeert dat de veelgenoemde berekening van 62 kilogram materiaalverlies per turbine per jaar op een methodologische fout berust en een sterke overschatting geeft. Die studie schat voor een moderne offshore referentieturbine van 15 MW met drie rotorbladen en een beschermlaag van polyurethaan gemiddeld circa 240 gram microplastics per turbine per jaar. Dit is een modeluitkomst voor offshore omstandigheden en geen meting of voorspelling voor de beoogde landturbines bij Ondersloot.

Daarmee is niet vastgesteld dat bij Ondersloot schadelijke hoeveelheden BPA of microplastics zullen vrijkomen. Vóór verdere besluitvorming moet openbaar zijn welke bladmaterialen, harsen en coatings worden gebruikt, welke slijtage en materiaalemissie worden verwacht, welke stoffen daarbij kunnen vrijkomen en welke belasting van bodem en water vooraf wordt berekend. Ook moet vaststaan welke uitkomsten onaanvaardbaar zijn en betekenen dat het plan niet verder kan.

• NGO-publicatie via Business & Human Rights Resource Centre: Norway: NGO raises concerns over environmental impact of chemicals used in wind turbine blades (17 mei 2021)
• Belanghebbende/opiniepublicatie van Wind Concerns: Toxic Blade Time Bomb (28 november 2024, bijgewerkt 8 september 2025)
• Peer-reviewed studie van Caboni e.a. uit 2025: Estimating microplastic emissions from offshore wind turbine blades in the Dutch North Sea

Politieke voorgeschiedenis: motie over bisfenol A

Op 8 november 2023 dienden Remco Roelofs (FVD) en Fred Kerkhof (JA21) in Provinciale Staten van Overijssel de motie “Bodemonderzoek Bisfenol A rondom windturbines” in. De motie is verworpen met 25 stemmen tegen en 22 voor (officiële vergaderregistratie van 8 november 2023). Daardoor ontstond geen opdracht voor het voorgestelde Overijsselse onderzoek. De in de motie genoemde mogelijke verspreiding of milieueffecten zijn niet door de provincie vastgesteld. De motie is een politiek voorstel, geen wetenschappelijke bron en geen vastgesteld beleid (overzicht van moties).

Staal, koper en een groot deel van het beton uit een windturbine zijn relatief goed te recyclen. RVO beschrijft in de Monitor Wind op Land 2025 dat ongeveer 90 procent van de massa van een windturbine goed recyclebaar is. Het composietmateriaal in de rotorbladen behoort tot het resterende, moeilijker te verwerken deel.

Technisch bestaan er verschillende verwerkingsmethoden voor composieten, maar grootschalige, economisch rendabele en hoogwaardige verwerking is volgens onderzoek van het Joint Research Centre van de Europese Commissie nog beperkt. Diezelfde onderzoeken laten zien dat de Europese afvalstromen uit ontmantelde windturbines de komende decennia toenemen. Afspraken vooraf over demontage, hergebruik, recycling en herstel van de locatie zijn daarom relevant. Wij stellen niet dat rotorbladen per definitie worden gestort of achtergelaten; wij stellen vast dat de verwerkingsroute vooraf moet worden vastgelegd en controleerbaar moet zijn.